Sprawa zabytkowej Palei: jakie działania w ostatnich latach podejmował powiat?

Jak relacjonuje Marcela Grzywacz, Rzecznik prasowa Starostwa Powiatowego w Pszczynie, prowadzone jest postępowanie przygotowawcze, które ma ustalić, czy istnieje cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie tej nieruchomości.

Końcem czerwca 2024 roku do Starostwa wpłynął wniosek Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wywłaszczenie obiektu na rzecz Skarbu Państwa lub Gminy Pszczyna. Podobny wniosek pojawił się już w 2014 roku, ale ze względu na niewskazanie celu publicznego, na jaki budynek miałby być wywłaszczony, podjęte działania zostały zakwestionowane przez Wojewodę Śląskiego, a ostatecznie wniosek Konserwatora i tak został wycofany. Dlatego, aby uniknąć takiej sytuacji, chcąc działać zgodnie z pełną procedurą i kompletną dokumentacją, Starosta Grzegorz Wanot zwrócił się do Konserwatora Zabytków o przekazanie pełnej dokumentacji związanej z realizacją zadań nadzoru konserwatorskiego: protokołów kontroli, informacji o realizacji zaleceń przez właściciela, a także decyzji wydawanych na podstawie Ustawy o ochronie zabytków. Po kilku spotkaniach oraz pismach - w lutym 2026 roku - do Starostwa wpłynęły protokoły z przeprowadzonych kontroli.

W marcu 2025 r. Starosta poprosił również Wojewodę Śląskiego o stanowisko w sprawie zasadności przejęcia nieruchomości na potrzeby jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa oraz o możliwość przekazania przez Wojewodę Śląskiego środków finansowych niezbędnych dla wywłaszczenia nieruchomości. W kwietniu 2025 r. odbyło się spotkanie w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim z dyrektor Wydziału Nadzoru Właścicielskiego, a 22 maja starostowie i prezydenci miast otrzymali wytyczne Wojewody dotyczące postępowań ws. wywłaszczenia nieruchomości. Wynika z nich, że wnioski Konserwatora o wywłaszczenie, gdy zabytek niszczeje i wymaga ochrony, nie są dla starosty/prezydenta miasta wiążące.

Zgodnie z wytycznymi Wojewody Śląskiego, wywłaszczenie może nastąpić na rzecz jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Jeżeli gmina zamierza przejąć nieruchomość, musi sama złożyć wniosek o wywłaszczenie. Jeżeli chodzi o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa, obowiązkiem Starosty jest ocenić, czy cel publiczny jest zasadny i czy są zabezpieczone środki na odszkodowanie i późniejszy remont obiektu. Dopiero pozytywna ocena pozwala rozpocząć procedurę. Koszty i decyzja o przejęciu nieruchomości należą więc albo do jednostki samorządu terytorialnego, albo do Skarbu Państwa - wniosek konserwatora nie oznacza automatycznego wszczęcia postępowania.

W październiku 2025 r. Starosta zwrócił się do Burmistrza Pszczyny z prośbą o stanowisko, czy Gmina widzi możliwość realizacji na terenie "Palais" celu publicznego. Zanim zlecona zostanie wycena nieruchomości, konieczne jest ustalenie celu publicznego, na jaki ma zostać wywłaszczona nieruchomość i czy są na ten cel zabezpieczone środki. We wcześniejszej korespondencji (z końca 2024 r.)

O podobne informacje Powiat wystąpił do instytucji, które reprezentują Skarb Państwa z zapytaniem, czy są zainteresowane nabyciem budynku na realizowany przez nie cel publiczny. Wszystkie zapytane instytucje odpowiedziały negatywnie.

Jednocześnie samorząd we współpracy z Posłem na Sejm RP, Maciejem Tomczykiewiczem stara się zainteresować sprawą Martę Cienkowską, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Z informacji, które Powiat otrzymał od Konserwatora wynika, że ostatnia - przed tą z lutego br. - pełna kontrola w zakresie przestrzegania i stosowani przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami miała miejsce w lipcu 2020 r. i wykazała szereg nieprawidłowości. Od tego czasu przedstawiciele ŚWKZ nie mieli możliwości wejścia do środka budynku - aż do lutego 2026 r. właściciel nie wpuszczał pracowników ani służb kontrolnych. Wiadomo natomiast, że w 2022 r. Konserwator wydał właścicielowi pozwolenie na wymianę pokrycia dachowego z terminem ważności pozwolenia do końca 2030 r.



Z powodu niewykonywania obowiązków przez właściciela i utrudniania pracy służb Konserwator w czerwcu 2024 r. zawiadomił prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa z Ustawy o ochronie zabytków. Z posiadanych przez nas informacji wynika, że postępowanie zostało umorzone, a Konserwator od decyzji prokuratury się odwołał.

Podsumowując: Powiat czyni starania, aby ustalić, kto i jaki cel publiczny mógłby realizować w tym obiekcie. Bez tego procedura wywłaszczeniowa nie może zostać rozpoczęta.

Działania w poprzedniej kadencji

W latach 2018-2024 Starosta Barbara Bandoła kilkukrotnie spotkała się ze Śląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, zwracając uwagę na problem niszczenia obiektu. Odbyło się także wspólne spotkanie Starosty i Konserwatora z właścicielem "Palais", podczas którego wskazano na konieczność wykonania zaleceń pokontrolnych. W Starostwie zorganizowano także spotkania z potencjalnymi inwestorami, którzy przedstawili koncepcję architektoniczną zagospodarowania "Palais" i sąsiednich działek.

W 2020 r. Starosta zwróciła się do Marszałka Województwa Śląskiego Jakuba Chełstowskiego z propozycją utworzenia w "Palais" Muzeum I Wojny Światowej; podkreślała, że w tej sprawie zwrócili się do niej właściciele obiektu i sąsiednich nieruchomości, którzy rozważają taką możliwość zagospodarowania budynku "Palais". W odpowiedzi Pan Marszałek wyraził słowa uznania dla inicjatywy i przedsięwzięcia, jakim jest stworzenie muzeum, jednocześnie nadmieniając, że Województwo Śląskie jest organizatorem oraz współorganizatorem 19 instytucji kultury i że "w obecnej sytuacji nie jest możliwe zabezpieczenie środków finansowych na utrzymanie i działalność nowej instytucji kultury".

Starosta przekazała koncepcję również posłowi na Sejm RP Grzegorzowi Gaży, licząc na wsparcie dla projektu.

Aktualnie Palais jest na sprzedaż za 24 mln 900 tys. zł. Link do ogłoszenia tutaj.

Ada Ryłko / pless.pl